Bug i mit granicy

Stefan Sidoruk (1919-2012) był lubelskim poetą, zbieraczem lokalnych legend i tradycji. Artysta spędził całe swe życie w jednym miejscu – dziś pewnie coraz rzadziej spotykane zjawisko – w Kolonii Stawki, koło Włodawy. Dogłębną znajomość i wielką miłość do rodzinnej ziemi wyrażał tak pracą rąk, prowadząc gospodarstwo rolne, jak i wierszem, czy prozą. Złożoną tożsamość miejsca, w którym żył wyrażał Sidoruk w swym dwujęzycznym pisarstwie, po polsku i ukraińsku, oraz trzecim językiem mówionym, którym była dla niego podlaska gwara zwana chachłacką.
Kresy są ważnym dla Sidoruka mitem tożsamościowym, a rzeka Bug jest swoistą syntezą tego, co zarazem wschodnie i polskie. Zbiorek pt. „Nadbużańskie opowieści” zawiera transkrypcje gromadzonych przez lata lokalnych legend. Narratora opowiadań można sprowadzić do głosu ludu zamieszkującego obydwa brzegi rzeki – w pamięci zbiorowej Bug jest mitotwórczym sercem całego regionu, który pozwala budować zręby tożsamości. W podaniach i bohaterowie i narrator wiedzą tak gdzie przynależą, jak i gdzie przebiegają różne rodzaje granicy. Tak dzieje się w historii o ikonie św. Onufrego, która przypłynęła rzeką, czy w legendzie o przybyciu niesionych prądem wód Buga ziaren pszenicy, która stanie się jednym z najważniejszych bogactw regionu. Bug czasami bywa jedynie przeszkodą naturalną, którą łatwo pokonać promem, jak w przypadku handlarzy targowych. Bug, nawet kiedy urasta do roli bariery, zawsze jest granicą przemakalną, a ludność klasyfikowana jest według przynależności etnicznej i religijnej, nigdy narodowościowej.
Bug należy również do mitów osobistych Sidoruka – w „Obliczach Kresów” (Lublin, 2009) autor wyznacza na rzece granicę kulturową Europy. W świetle wcześniejszych „Nadbużańskich opowieści” należałoby jednak dodać, że wstęga Buga nie wyznacza absolutnego podziału na europejskość/nieeuropejskość. W opowiadaniach pojawia się perspektywa mieszkańców obu brzegów, które od zarania dziejów stanowią raczej strefy przenikania, rozpowszechniania się kultury Europy na wschód, jak i przyjmowania wschodnich elementów po zachodniej stronie Buga.

Radio Klik poleca lekturę „Nadbużańskich opowieści” Stefana Sidoruka (Chełm, 1998)